O‘nli kasr

Verguldan keyingi birinchi xona o‘ndan birlarni, ikkinchisi yuzdan birlarni, uchinchisi mingdan birlarni bildiradi. Chekli o‘nli kasrni oddiy kasr ko‘rinishida yozib, qisqartirish mumkin.

Qo‘shish va ayirishda vergullarni bir ustunga yozing: birliklar, o‘ndan birlar va yuzdan birlar mos tushadi. Verguldan keyingi oxirgi nollar qiymatni o‘zgartirmaydi, shu sababli 2,4 = 2,40.

Yechimli misollar

1-misol. 0,375 sonida verguldan keyin uchta raqam bor. Uni 375/1000 deb yozamiz. Surat va maxrajni 125 ga bo‘lib, 3/8 ni olamiz.

2-misol. 2,4 − 0,85 ni hisoblaymiz: 2,40 − 0,85 = 1,55. Tekshirish: 1,55 + 0,85 = 2,40. Ko‘paytirishda $0{,}6\cdot0{,}4=0{,}24$: natijada verguldan keyin ikkita raqam bor.

3-misol. O‘nli kasrga bo‘lish. $4{,}2:0{,}06$ da bo‘linuvchi va bo‘luvchini 100 ga ko‘paytiramiz: $420:6=70$. Ikkala son bir xil marta ortgani uchun bo‘linma o‘zgarmaydi. Tekshirish: $70\cdot0{,}06=4{,}2$.

4-misol. Yaxlitlash. 3,146 ni yuzdan birgacha yaxlitlaymiz. Yuzdan birlar xonasidagi raqam 4, undan keyingi raqam 6, shuning uchun $3{,}146\approx3{,}15$. Mutlaq xato $|3{,}15-3{,}146|=0{,}004$. Bu aniq tenglik emas, shuning uchun taqribiy tenglik belgisini qo‘yamiz.

Ko‘p uchraydigan xatolar

Taqqoslashda raqamlar soniga emas, xonalarga qarang: 0,8 = 0,80, shuning uchun 0,8 soni 0,75 dan katta.

10 ga ko‘paytirishda vergul bir xona o‘ngga siljiydi: 0,37 · 10 = 3,7. 10 ga bo‘lishda esa chapga: 0,37 : 10 = 0,037.

Qo‘shimcha material: OpenStax.